Kanker in de lever

Wat is kanker in de lever?

Bij kanker in de lever is er een kwaadaardige tumor in de lever ontstaan. Bij voorkeur wordt de term ‘kanker in de lever’ gebruikt, en niet ‘leverkanker’. Dit is omdat kanker zelden in de lever ontstaat. Kanker in de lever is meestal een uitzaaiing van kanker, die elders in het lichaam is ontstaan.

Primaire leverkanker
Kanker die in de lever ontstaat, wordt ook wel primaire leverkanker genoemd. Er zijn verschillende vormen van primaire leverkanker. De meest voorkomende vorm is het zogenaamde hepatocellulair carcinoom (HCC). Dat is een tumor die ontstaat uit de meest voorkomende levercellen: hepatocyten. 

Primaire leverkanker komt twee keer zo vaak voor bij mannen, als bij vrouwen. Primaire leverkanker ontstaat meestal als gevolg van een chronische leverziekte, waardoor de lever onherstelbaar beschadigd is.

In de westerse wereld is primaire leverkanker zeldzaam. Jaarlijks wordt deze diagnose bij ruim 500 Nederlanders gesteld. Wereldwijd is primaire leverkanker echter één van de meest voorkomende vormen van kanker. Dit heeft te maken met de ziektes die primaire leverkanker kunnen veroorzaken. In niet-westerse landen komen deze ziekten veel vaker voor.

Secundaire leverkanker
Secundaire leverkanker ontstaat door uitzaaiingen van kanker elders in het lichaam. Kankercellen raken los van een tumor die ergens anders in het lichaam aanwezig is. Deze losgeraakte kankercellen kunnen via het bloed of de lymfevloeistof naar een andere plek in het lichaam worden vervoerd. Dit is in veel gevallen de lever. De kankercellen van de tumor groeien dan hier weer verder uit tot nieuwe gezwellen: uitzaaiingen. Een uitzaaiing wordt ook wel metastase genoemd.

De lever
De lever is een belangrijk orgaan met veel verschillende functies. Behalve de aanmaak van galvloeistof vindt ook stapeling van vitaminen en mineralen in de lever plaats. In de lever worden heel veel essentiële stoffen geproduceerd zoals eiwitten en vetten. 

Daarnaast maakt de lever giftige stoffen en medicijnen onschadelijk en speelt hij een belangrijke rol bij de energiehuishouding. De lever is een bijzonder orgaan met een grote reservecapaciteit en een groot herstelvermogen. De lever ligt rechtsboven in de buikholte, vlak achter de ribben. Bij volwassen mensen weegt de lever ongeveer anderhalve kilo en is bijna zo groot als een voetbal. Wanneer een deel van de lever verwijderd wordt, groeit het resterende deel weer aan. Een voorwaarde hiervoor is dat het achtergebleven deel van de lever gezond en groot genoeg is.

Vanwege de grote reservecapaciteit van de lever geven leverziektes vaak pas in een laat stadium klachten. In een vroeg stadium hebben veel mensen met leverziekten geen klachten. Dit komt doordat het gezonde deel van de lever de verschillende functies goed genoeg kan uitvoeren.

Oorzaak van kanker in de lever

Primaire leverkanker
Primaire leverkanker ontstaat meestal als gevolg van een chronische leverziekte. Meer dan 60% van de mensen met primaire leverkanker, heeft ook levercirrose. Levercirrose is een proces waarbij levercellen worden vervangen door littekenweefsel. Als er te weinig gezond leverweefsel over is, kan de lever zijn functie niet goed meer uitoefenen. Levercirrose is een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van primaire leverkanker. Mensen met levercirrose worden daarom regelmatig gecontroleerd.

Primaire leverkanker kan ook ontstaan zonder dat er sprake is van een onderliggende leverziekte. Bij deze patiënten wordt de tumor vaak pas laat ontdekt, omdat de patiënten zonder leverziekte nog niet onder controle staan.

Primaire leverkanker komt vooral voor bij mensen met levercirrose als gevolg van de volgende aandoeningen:

  • Chronische hepatitis B of C
  • Chronisch alcoholgebruik
  • IJzerstapelingsziekte (Hemochromatose)
  • Stofwisselingsziekten (zoals alfa-1-antitrypsine deficiëntie)

Patiënten met hepatitis B of C kunnen in Nederland vaak behandeld worden. Hierdoor is de kans op het ontstaan van kanker kleiner dan in andere niet-westerse landen.

Bij een hepatitis die is ontstaan door langdurig alcoholgebruik, is het van belang helemaal te stoppen met alcohol. Als dat niet op tijd gebeurt kan levercirrose en vervolgens kanker in de lever ontstaan.

Secundaire leverkanker
Wanneer een kwaadaardige tumor door een bloedvat of lymfevat groeit, kunnen kankercellen losraken. Deze losgeraakte kankercellen kunnen zich via het bloed of lymfevloeistof door het lichaam verspreiden. Op een andere plek in het lichaam kan dan een uitzaaiing ontstaan. De lever is een orgaan waar heel veel bloedvaten doorheen lopen. Uitzaaiingen van andere vormen van kanker ontstaan daarom regelmatig in de lever.

Tumor in de lever

Klachten en symptomen bij kanker in de lever

De klachten die voorkomen bij leverkanker zijn afhankelijk van, de plaats, de grootte en het aantal tumoren in de lever.

Klachten die bij leverkanker kunnen ontstaan zijn:

  • Een opgezette lever en (vage) buikpijn
  • Misselijkheid en braken
  • Verminderde eetlust
  • Onverklaarbaar gewichtsverlies
  • Algehele zwakte en vermoeidheid
  • Jeuk en Geelzucht; het geel zien van de huid en het oogwit

Jeuk en geelzucht ontstaan met name wanneer de tumor de afvoer van galvloeistof belemmert. Galvloeistof wordt door de lever geproduceerd en via de galwegen en de galblaas aan de dunne darm afgegeven.

Als de tumor één of meerdere galwegen dichtdrukt, dan kan galstuwing ontstaan. Dit veroorzaakt diverse klachten, zoals jeuk en geelzucht. Bij geelzucht kleurt de urine meestal donker en is de ontlasting licht als stopverf. Meer informatie over geelzucht.

Slechte leverfunctie
Als de tumor groeit en/of de levercirrose zich verder uitbreidt, kan de functie van de lever verslechteren. Als de lever zijn functie niet goed meer kan uitoefenen, kunnen ernstige problemen ontstaan. Door verhoogde druk in de bloedvaten van de lever kunnen spataderen in de slokdarm en maag ontstaan en vochtophoping in de buik (ascites). Als de lever zijn ontgiftende functie niet meer kan uitoefenen, ontstaat een stapeling van giftige stoffen. Deze stapeling kan ook in de hersenen plaatsvinden. Dit leidt tot verwardheid en uiteindelijk kan de patiënt in coma raken.

Diagnose van kanker in de lever

De diagnose kanker in de lever kan gesteld worden aan de hand van (een combinatie van) onderstaande onderzoeken.

Bloedonderzoek
Bloedonderzoek is nodig om vast te stellen of er sprake is van een leverziekte. Ook kan de arts door bloedonderzoek bepalen hoe goed de lever zijn functie uitoefent. Daarnaast kan in het bloed het gehalte worden bepaald van de zogenoemde ‘tumormarkers’. Dit zijn speciale eiwitten die door de tumor zelf worden aangemaakt. Aanvullend onderzoek is noodzakelijk om de exacte aandoening vast te stellen.

Beeldvormend onderzoek
Door middel van beeldvormend onderzoek kan meestal vastgesteld worden of er een tumor in de lever zit. De arts kan een echo, CT-scan of MRI-scan laten maken. Soms is verder onderzoek noodzakelijk.

Secundaire leverkanker wordt vaak vastgesteld door middel van een CT-scan of MRI-scan. Als kanker is vastgesteld, wordt er standaard zo’n scan gemaakt, om eventuele uitzaaiingen elders in het lichaam op te sporen.

Leverpunctie of leverbiopsie
Met een leverbiopsie of leverpunctie neemt de arts een stukje weefsel van de lever weg onder plaatselijk verdoving. Dit gebeurt met een lange holle naald. Dit biopt wordt onder de microscoop onderzocht. Op die manier kan de arts vaststellen of er sprake is van een leverziekte. Bij een tumor in de lever zal een leverbiopt vaak in combinatie met een echografie plaatsvinden. Dit noemen we een echogeleide leverbiopsie. De arts ziet dan op het beeldscherm waar de naald precies ingebracht moet worden. Dit is nodig als er een bepaald stukje leverweefsel weggenomen moet worden. Meer informatie over leveronderzoeken.

Behandeling van kanker in de lever

Afhankelijk van de grootte, de plaats en het aantal tumoren en eventuele doorgroei of uitzaaiingen kan de arts verschillende behandelingen voorstellen. Bij de keuze voor een behandeling van kanker is ook het stadium van de ziekte van belang. Afhankelijk van het stadium van de ziekte krijgt u een curatieve of palliatieve behandeling.

  • Een curatieve behandeling is een behandeling die gericht is op genezing. Bij een curatieve behandeling vindt altijd een operatie plaats. Soms wordt een operatie gecombineerd met andere (aanvullende) behandelingen.
  • Een palliatieve behandeling is bedoeld om de ziekte zoveel mogelijk af te remmen en de klachten te verminderen. Genezing is dan vaak niet meer mogelijk. Een palliatieve behandeling kan bestaan uit een operatie, chemotherapie en bestraling of een combinatie van deze behandelingen.

Behandeling primaire leverkanker
Als er sprake is van een primaire leverkanker, dan hangt de behandeling af van de grootte van de tumor en de kwaliteit van de leverfunctie. Dit wil zeggen dat er na het verwijderen van de tumor nog voldoende gezond functionerend leverweefsel moet overblijven.

Operatie

Indien mogelijk worden kwaadaardige tumoren in de lever operatief verwijderd. De lever is een groot orgaan, met veel reservecapaciteit. Als het resterende deel van de lever gezond en groot genoeg is, kan het zieke deel verwijderd worden. Het resterende deel heeft dan voldoende capaciteit om alle functies uit te oefenen. Bovendien kan de lever na de operatie ook weer aangroeien.

In sommige gevallen is een operatie niet direct mogelijk. De arts zal eerst met andere behandelingen proberen om de tumor(en) in de lever te verkleinen. Ook kan de arts proberen om het gezonde weefsel van de lever groter te laten worden. Als dit lukt, is een operatie vervolgens misschien wel mogelijk.

Chemotherapie en doelgerichte medicijnen

Chemotherapie is een behandeling met kankerremmende medicijnen. Chemotherapie is een behandeling die niet alleen tumoren in de lever aanpakt, maar ook eventuele tumoren elders in het lichaam.

Tegenwoordig worden bij leverkanker ook medicijnen gebruikt die zich vooral richten op de remming van de bloedvaten die de kwaadaardige tumor van bloed voorzien. Deze medicijnen worden ook wel doelgerichte medicijnen of ‘targeted therapy’ genoemd.

Stereotactische radiotherapie of bestraling

Stereotactische radiotherapie wordt ook wel precisiebestraling genoemd. Deze bestraling wordt alleen toegepast als de tumor niet te groot is en niet is doorgegroeid of dichtbij bloedvaten ligt. Ook mogen er geen andere uitzaaiingen in het lichaam aanwezig zijn. Op deze manier wordt de tumor met een hoge dosis straling heel gericht behandeld. Dit heeft als voordeel dat gezond weefsel zo min mogelijk wordt blootgesteld aan de straling. Voorafgaand aan de bestraling wordt een zeer nauwkeurig driedimensionaal beeld van de lever gemaakt met een CT-scan of een MRI-scan

TACE (transarteriële chemo-embolisatie)

Bij TACE wordt de zuurstofrijke bloedvoorziening die naar de tumor loopt onderbroken, waardoor de tumor afsterft. De arts brengt een dun slangetje via de lies door de bloedvaten, naar bloedvaten die naar de tumor gaan. Bij deze bloedvaten rondom de tumor wordt materiaal achtergelaten dat de slagaderlijke bloedstroom naar de tumor onderbreekt. Als deze wordt onderbroken krijgt de tumor geen zuurstof meer. Deze behandeling kan ook gecombineerd worden met het plaatselijk achterlaten van chemotherapie. Ook kunnen er plaatselijk met straling opgeladen bolletjes worden toegediend, die het tumorweefsel vernietigen.

Radiofrequente Thermoablatie (RFA)

RFA is het vernietigen van kankercellen door ze te verhitten. Kankercellen worden verhit tot ongeveer 80 graden. Tegen deze temperatuur zijn ze niet bestand, waardoor de cellen afsterven. Via een soort naald brengt de arts een staafje in de lever. Met behulp van de echobeelden brengt de arts dit staafje tot in de tumor. Vervolgens wordt de hitte via het staafje verspreid en worden de kankercellen vernietigd. Deze behandeling kan ook tijdens een operatie gedaan worden.

Cryochirurgie

Dit is bevriezing of koude behandeling van de tumorcellen. Via de buikwand brengt de arts een vriesstaaf in. Met behulp van een echo of een CT-scan wordt de vriesstaaf op de tumor gericht. Vervolgens probeert de arts de kankercellen te vernietigen door bevriezing. Wanneer dit lukt, zullen de kankercellen afsterven. Cryochirurgie is dus geen echte chirurgie in de vorm van een operatie.

Levertransplantatie

Soms is een levertransplantatie mogelijk. Dit kan echter alleen worden gedaan als er een beperkt aantal kleinere tumoren is en er geen uitzaaiingen zijn. Ook zijn er een aantal regels, waardoor veel patiënten niet in aanmerking komen voor een levertransplantatie.
Meer informatie over de levertransplantatie.

Behandeling van secundaire kanker in de lever (uitzaaiingen)
De behandeling van uitzaaiingen is niet alleen gericht op het aantal of de grootte van de tumor, maar ook op de oorsprong op andere plaatsen in het lichaam. De behandeling is meestal gericht op vertraging van het ziekteproces. Bovenstaande behandelingen kunnen ook bij een uitzaaiing in de lever worden gedaan. Verder zijn er nog de onderstaande behandelingsmogelijkheden:

Plaatsen van een stand

Als de tumor in de lever het galafvoerkanaal afsluit, kan er een buisje geplaatst worden in één van de grote galkanalen in de lever. Dit buisje wordt ook een stent of endoprothese genoemd. Door het inbrengen van een buisje wordt de galafvoer hersteld, waardoor klachten, zoals geelzucht en jeuk verdwijnen. Het inbrengen van deze stent gebeurt tijdens een ERCP.

Leverperfusie

Bij leverperfusie wordt door middel van een operatie de lever geïsoleerd van de rest van het lichaam, waarna een extreem hoge dosis chemotherapie door de lever wordt geleid. Deze behandeling kan alleen uitgevoerd worden als er geen uitzaaiingen elders in het lichaam zijn en vindt momenteel maar in een enkel ziekenhuis in Nederland plaats.

Tips en adviezen bij kanker in de lever

Als u kanker in de lever hebt, is het belangrijk dat u gezond leeft. U houdt uw conditie en kwaliteit van leven dan zo goed en lang mogelijk op peil. De volgende voedingsadviezen en leefregels zijn hierbij belangrijk:

  • Eet gezond en gevarieerd. Een diëtist kan u helpen met een persoonlijk voedingsadvies.
  • Het is verstandig om niet te roken en geen alcohol te gebruiken.
  • Probeer zoveel mogelijk te bewegen of te sporten, bij voorkeur in de buitenlucht.
  • Probeer stress te vermijden.
  • Zorg voor voldoende (nacht) rust.

De Leverpatiëntenvereniging heeft op hun website tips staan die jeuk kunnen verminderen.

Operaties bij kanker in de lever

Gerelateerde ziekten kanker in de lever

Synoniemen

  • Leverkanker
  • Levercarcinoom

Schrijf u in voor de nieuwsbrief

Naar boven