Galstenen

Wat zijn galstenen?

Galvloeistof (gal) is een vrij dikke, geelgroene vloeistof. Galstenen ontstaan meestal in de galblaas. Galvloeistof staat soms langere tijd ‘stil’ in de galblaas en kan dan gaan indikken. Wanneer deze vloeistof teveel indikt, ontstaat er een galsteen. Er bestaan twee soorten galstenen; de cholesterolgalstenen en de bilirubinepigmentstenen.

De galblaas
De galblaas is een klein, peervormig zakje waarin galvloeistof tijdelijk opgeslagen kan worden. Galvloeistof wordt geproduceerd door de lever. Via de galwegen komt de galvloeistof in de galblaas terecht. Wanneer vet eten de maag verlaat, trekt de galblaas samen. Galvloeistof wordt dan, via de galwegen, aan de twaalfvingerige darm afgegeven. Hier is het nodig voor een goede vertering van vetten. De galblaas ligt rechtsboven in de buikholte, onder de tegen de lever aan.

Oorzaak van Galstenen

Er is weinig bekend over de oorzaken van het ontstaan van galstenen. De samenstelling van de galvloeistof en de werking van de galblaas zelf spelen mogelijk een rol. Galstenen kunnen bijvoorbeeld ontstaan als de galblaas zich onvoldoende leeg knijpt bij de maaltijd. Hierdoor kan de galvloeistof die achterblijft gaan indikken. Cholesterolgalstenen kunnen ontstaan als de galvloeistof teveel cholesterol bevat. 

Van de cholesterolgalstenen is bekend dat deze vaker voorkomen bij vrouwen dan bij mannen. Vrouwelijke hormonen spelen hierbij waarschijnlijk een rol. Galstenen ontstaan ook vaker gedurende de zwangerschap.
Overgewicht en snel afvallen vergroten de kans op galstenen. Daarnaast spelen erfelijke factoren mogelijk ook een rol.

Klachten en symptomen bij Galstenen

Galstenen die in de galblaas zitten geven weinig tot geen klachten. Klachten ontstaan pas wanneer een galsteen klem komt te zitten in de galwegen. De doorstroming van galvloeistof wordt dan belemmerd. 

Pijnaanval
Wanneer een galsteen de doorstroming van galvloeistof verhindert kunnen klachten ontstaan. De galblaas zal proberen om de versperring op te heffen en de galsteen door te laten stromen. Dit doet de galblaas  door heftig samen te trekken. Deze heftige samentrekking van de galblaas kan hevige pijn veroorzaken in de rechterbovenbuik: de galkolieken. Deze pijn kan één tot vier uur aanhouden.
Bijkomende klachten kunnen zijn: misselijkheid, braken en geelzucht.

Wanneer de samentrekkingen van de galblaas de versperring niet op kunnen heffen, blijft de galsteen klem zitten. Hierdoor kunnen de volgende complicaties ontstaan:

  • Een ontsteking van de galwegen
  • Een ontsteking van de galblaas
  • Acute alvleesklierontsteking; dit is een ernstige complicatie die kan ontstaan wanneer een galsteen klem zit bij de papil van Vater. De papil van Vater is de plaats waar de afvoergang van de alvleesklier uitkomt op de galwegen en de twaalfvingerige darm.

Ontkleurde ontlasting
Ook een ontkleurde ontlasting kan wijzen op galstenen. Galvloeistof komt gedeeltelijk in de ontlasting terecht en zorgt voor de bruine kleur van ontlasting. Als de doorstroming van galvloeistof niet goed is kan men dus een ontkleurde ontlasting krijgen.  

Diagnose van Galstenen

De huisarts kan meestal de diagnose ‘galstenen’ stellen op basis van de klachten. Verder onderzoek is nodig om de diagnose met zekerheid te kunnen stellen. Er zijn verschillende onderzoeken mogelijk:

  • Echografie
    In de meeste gevallen kan de diagnose gesteld worden met een echografie.
  • MRI-scan
    Met een MRI-scan kan de arts galstenen in de galblaas en vooral in de galwegen opsporen.

Meer informatie over deze onderzoeken vindt u elders op deze website bij onderzoeken.

Soms kan de arts de galsteen niet terugvinden met bovenstaande onderzoeken. De galsteen kan dan uit het lichaam verwijderd zijn met de ontlasting. In veel gevallen kan de diagnose toch gesteld worden. Bijvoorbeeld omdat de arts andere galstenen in uw galblaas ziet. Of omdat de arts uitgezette galwegen vaststelt.

Behandeling van Galstenen

Galstenen worden vaak bij toeval gevonden bij een echo of CT-scan van de buik. Deze galstenen die geen klachten veroorzaken hoeven niet behandeld te worden. Voor galstenen die wel klachten veroorzaken is een operatie de meest effectieve behandeling.

Verwijderen van de galblaas
De meest effectieve behandeling bij galstenen is het operatief verwijderen van de galblaas. Dit wordt ook wel een galblaasresectie of cholecystectomie genoemd. Galstenen ontstaan vrijwel altijd in de galblaas. De galblaas kan op twee manieren verwijderd worden: via een gewone buikoperatie of via een kijkoperatie.
Beide operaties worden elders op deze website beschreven.

De galblaas heeft als functie (tijdelijke) opslag van galvloeistof. U kunt goed leven zonder galblaas. Soms heeft het lichaam een korte periode nodig om aan de nieuwe situatie te wennen. Het kan zijn dat u tijdelijk last heeft van diarree of een dunnere ontlasting. Een hele enkele keer blijven klachten bestaan na het verwijderen van de galblaas.

ERCP
In sommige gevallen is een operatie niet mogelijk of niet wenselijk. Galstenen die in de galwegen zitten kunnen dan soms verwijderd worden door middel van een ERCP. Dit is een behandeling waarbij de arts met een flexibele slang (endoscoop) via de mond, slokdarm en maag in de twaalfvingerige darm komt. Via de twaalfvingerige darm kan de arts de galwegen bereiken. Galstenen die in de galblaas zitten kunnen niet met een ERCP worden verwijderd.

Een ERCP is minder effectief dan een operatie als behandeling bij galstenen. Dat komt doordat nieuwe galstenen kunnen ontstaan in de galblaas. In veel gevallen is daarom na een ERCP alsnog een operatie nodig. Elders op deze website vindt u meer informatie over de ERCP.

Medicijnen
In enkele gevallen schrijft de arts medicijnen voor bij galstenen. Deze medicijnen kunnen kleine galstenen laten oplossen. Deze medicijnen werken echter niet bij alle mensen. Ook kunnen na deze behandeling nieuwe galstenen ontstaan. De behandeling is dus minder effectief dan een operatie.

N.B.
In het verleden werden galstenen soms vergruisd, zoals dat ook bij nierstenen gebeurt. In Nederland wordt deze behandeling niet meer uitgevoerd, omdat vergruizen minder effectief is dan bovengenoemde behandelingen. Bovendien kan een grote galsteen door het vergruizen uit elkaar vallen in kleine steentjes en gruis. Deze kunnen vast komen te zitten bij nauwe doorgangen zoals de papil van Vater.

Tips en adviezen bij Galstenen

Het is niet helemaal duidelijk hoe galstenen ontstaan. Wel zijn er een aantal risicofactoren bekend. U kunt de kans op galstenen verminderen door overgewicht te vermijden. Bij overgewicht kan het helpen een diëtist in te schakelen, om op een gezonde en geleidelijke manier gewicht te verliezen.
Er bestaat geen dieet om galstenen te voorkomen. Ook worden er geen dieetadviezen gegeven na het verwijderen van de galblaas. Het is belangrijk om gezond en gevarieerd te eten, volgens de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum.

Na de operatie waarbij uw galblaas is verwijderd kunt u soms wat last hebben van diarree of dunne ontlasting. Dit komt doordat het lichaam moet wennen aan de nieuwe situatie. Meestal verminderen en verdwijnen de klachten vanzelf. Bij diarree is het belangrijk dat u veel vezels eet en voldoende drinkt. Vezels zorgen voor een vastere ontlasting. Meer informatie over vezels vindt u bij Gezonde buik

Schrijf u in voor de nieuwsbrief