Functionele maagklachten

Wat zijn functionele maagklachten?

Functionele maagklachten komen veel voor. Wanneer er bij onderzoek geen afwijkingen worden gevonden voor de maagklachten spreekt men vaak van functionele maagklachten. De klachten worden veroorzaakt door een stoornis van het lichaam en ontstaan waarschijnlijk door een overgevoelige maag en/of verstoorde bewegingen van de maag. De klachten zijn medisch gezien niet ernstig. Voor veel patiënten zijn de klachten echter erg vervelend en soms pijnlijk. De klachten kunnen van grote invloed zijn op uw dagelijks leven.

De maag
De maag is een belangrijk onderdeel van ons spijsverteringskanaal. De binnenkant van de maag is bedekt met een dikke slijmvlieslaag. Klieren in het maagslijmvlies produceren maagsap. Maagsap bevat onder andere zoutzuur, spijsverteringsenzymen en bevordert de vertering van voedsel in de maag. Het zoutzuur doodt de bacteriën die we met ons voedsel binnenkrijgen. Daarnaast activeert het zoutzuur de spijsverteringsenzymen. Onder de slijmvlieslaag zit een laag met zenuwen en bloedvaten.

De buitenkant van de maag bestaat uit een dikke spierlaag. Deze spieren zorgen ervoor dat voedsel wordt fijngemalen en vermengd met maagsap. Op de overgang van de slokdarm naar de maag bevindt zich een sluitspiertje. Dit gaat open als er voedsel vanuit de slokdarm de maag in gaat en sluit zich daarna weer. Het sluispiertje zorgt ervoor dat voedsel vanuit de maag niet terug de slokdarm kan instromen. Voedsel blijft gemiddeld drie uur in de maag. Daarna gaat de voedselbrij via de maaguitgang (pylorus) in kleine porties door naar de twaalfvingerige darm.

maag_en_slokdarm_v1

Maagklachten

Maagklachten komen veel voor. Ongeveer één op de vier mensen in Nederland heeft er wel eens last van. In sommige gevallen gaat het om brandend maagzuur (reflux) of om een maagzweer. Een andere mogelijke oorzaak van maagklachten is een ontsteking van het maagslijmvlies (gastritis). 

 

Bij veel mensen zijn echter bovenstaande aandoeningen door middel van onderzoek uitgesloten. Toch blijven zij maagklachten houden. Deze maagklachten waarvoor geen aanwijsbare oorzaak gevonden wordt, noemen we functionele maagklachten.

Oorzaak van functionele maagklachten

De twee meest voorkomende oorzaken van functionele maagklachten zijn een overgevoelige maag en een vertraagde maagontlediging (luie maag). 

Bij een overgevoelige maag is men overgevoelig voor prikkels uit het maag-darm kanaal. Hier voelt iemand met functionele maagklachten pijn waar een ander niets voelt. De oorzaak hiervan is onbekend. Aan het slijmvlies van de maag en de slokdarm is niets bijzonders te zien. Bij veel mensen is de oorzaak waarschijnlijk een combinatie van meerdere factoren waaronder een doorgemaakte infectie, een verstoorde beweging van de maag, het voedingspatroon en psychische factoren.

Een luie maag komt door een storing in de beweging van de maag. Men noemt dit ook wel een vertraagde maagontlediging. Bij een luie maag trekt de maagspier te weinig of te onregelmatig samen. Het voedsel wordt hierdoor niet goed fijngemalen en blijft langer in de maag dan normaal. Soms blijft de voeding wel vijf uur of langer in de maag in plaats van drie uur. Bij veel mensen is de oorzaak van een luie maag niet bekend. Stress en spanningen kunnen de klachten beïnvloeden bij een luie maag. Waarschijnlijk spelen stress en spanningen een rol.

Klachten en symptomen bij functionele maagklachten

Klachten die voor kunnen komen bij een overgevoelige maag en een vertraagde maagontlediging zijn:

  • pijn in de bovenbuik
  • maagpijn
  • misselijkheid
  • opboeren en oprispingen
  • een opgeblazen gevoel
  • snel een vol gevoel hebben
  • soms braken

Bij een luie maag kunt u ook last hebben van brandend maagzuur; door het terugstromen van maaginhoud in de slokdarm kuntu last krijgen van oprispingen en een pijnlijk of branderig gevoel in de buurt van het borstbeen.

Bij de volgende klachten is het belangrijk dat u naar uw huisarts gaat:

  • als u voelt dat het voedsel niet wil zakken in de slokdarm;
  • als u regelmatig moet overgeven;
  • als u last heeft van zwarte, dunne ontlasting;
  • als u in korte tijd meer dan vijf kilo bent afgevallen, zonder aanwijsbare oorzaak;
  • bij hevige pijnklachten in de bovenbuik.

Diagnose van functionele maagklachten

Meestal wordt de diagnose gesteld door de huisarts op basis van het klachtenpatroon. Afhankelijk van de ernst van de klachten kan de huisarts u doorverwijzen voor verder onderzoek naar het ziekenhuis om andere aandoeningen uit te sluiten. Wanneer bij onderzoek geen afwijkingen worden gevonden en de maagklachten blijven aanhouden, wordt vaak de diagnose functionele maagklachten gesteld. De klachten worden in dat geval waarschijnlijk veroorzaakt door een overgevoelige maag en/of verstoorde bewegingen van de maag. Functionele maagdarmklachten komen veel voor. De klachten zijn niet ernstig maar kunnen wel erg vervelend en pijnlijk zijn voor patiënten.

Criteria functionele maagklachten
Wereldwijd zijn door medisch specialisten criteria vastgesteld wanneer bij iemand de diagnose functionele maagklachten kan worden gesteld.

Deze criteria voor functionele maagklachten zijn:

  1. De patiënt heeft last van één of meer van onderstaande symptomen:
    • een vervelend vol gevoel na de maaltijd;
    • snelle verzadiging;
    • pijn in de maagstreek;
    • een brandend gevoel in de maagstreek.
  2. Om de diagnose functionele maagklachten te kunnen stellen moeten de klachten minstens zes maanden geleden begonnen zijn. Als de patiënt gedurende drie van die zes maanden voldoet aan de criteria, kan de diagnose gesteld worden.
  3. Als de klachten ook kunnen wijzen op een andere aandoening, dan moet die eerst uitgesloten worden.

De volgende onderzoeken kunnen worden gedaan om een andere aandoening uit te sluiten:

Gastroscopie
Een gastroscopie is een kijkonderzoek van de maag. De arts gaat met een flexibele slang (endoscoop) via uw mond naar uw maag. Op de endoscoop zit een kleine camera en een lampje waardoor de arts de binnenkant van uw maag kan bekijken. Door middel van een gastroscopie kunnen aandoeningen als een maagslijmvliesontstekingbesmetting met de Helicobacter pylori bacterie of een maagzweer uitgesloten worden. Ook kan bij dit onderzoek een beschadiging van de slokdarm (door refluxziekte) aangetoond of uitgesloten worden. Wanneer de arts tijdens een gastroscopie voedselresten van voorgaande dagen terug kan vinden, kan  er sprake zijn van een luie maag

Maagontledigingsonderzoek
Met een maagontledigingsonderzoek kan een arts een luie maag vaststellen. Voorafgaand aan het onderzoek eet u een testmaaltijd met een kleine hoeveelheid radioactieve stof. Vervolgens gaat u één tot twee uur voor een camera zitten. De weg die de testmaaltijd aflegt, kan zo gevolgd worden. Dit onderzoek wordt ook wel een maagontlediging-scintigrafie genoemd. Scintigrafie wil zeggen dat gebruik wordt gemaakt van radioactiviteit.

Behandeling van functionele maagklachten

Omdat de oorzaak van de klachten niet bekend is, is het niet mogelijk om functionele maagklachten gericht te behandelen. Soms kunnen voedingsadviezen de klachten helpen verminderen. Meer informatie vindt u bij ‘tips en adviezen’. Daarnaast kan de huisarts zo nodig iets voorschrijven tegen de pijn. In sommige gevallen van een overgevoelige maag is gebleken dat lage doseringen van bepaalde antidepressiva de prikkels vanuit het maagdarmkanaal kunnen verminderen. Deze medicijnen worden vaak pas voorgeschreven als klachten u erg beperken of gepaard gaan met aanzienlijk gewichtsverlies. U kunt hiernaar informeren bij uw huisarts.

Bij een vertraagde maagontlediging kan de arts in sommige gevallen medicijnen voorschrijven die de werking van de spieren in de maag stimuleren. Deze medicijnen heten prokinetica. Deze medicijnen zorgen ervoor dat de spieren in de maagwand regelmatiger samentrekken en versnellen de maaglediging.

Bij zeer ernstige klachten en wanneer de voedingsadviezen en medicijnen onvoldoende helpen, kan sondevoeding een oplossing zijn. In zeer zeldzame gevallen is een operatieve ingreep noodzakelijk.
Bij apotheek en drogist zijn middelen te koop die uw maagklachten kunnen verlichten. Als uw klachten niet zo ernstig zijn, kunt u deze middelen een tijdje proberen. Vraag aan de apotheek of drogist welk medicijn in uw geval het beste is. Wanneer uw klachten na een paar weken niet verdwijnen, is het verstandig om naar uw huisarts te gaan.

Wees bij maagklachten altijd voorzichtig met het (regelmatig) gebruik van aspirine en ontstekingsremmende pijnstillers (zogenaamde NSAID’s), zoals ibuprofen en diclofenac. Deze medicijnen kunnen maagklachten verergeren.

Tips en adviezen bij functionele maagklachten

Wat betreft voeding zijn er een aantal producten waarvan bekend is dat ze maagklachten kunnen veroorzaken of verergeren. Het is echter vaak heel persoonlijk waar mensen klachten van krijgen. Vermijd de producten waar u last van krijgt zoveel mogelijk, maar probeer wel gevarieerd te blijven eten. Wanneer u een bepaalde groep voedingsmiddelen (bijvoorbeeld zuivelproducten) niet meer gebruikt, kunnen er tekorten ontstaan. Hierdoor kunt u juist klachten krijgen. Voor hulp bij een persoonlijk voedingsadvies kunt u contact opnemen met een diëtist. De volgende leefregels en voedingsadviezen kunnen de klachten van een overgevoelige maag verminderen:

  • Eet regelmatig en kauw het eten goed.
  • Begin de dag met een goed ontbijt.
  • Vermijd erg grote en/of vette maaltijden.
  • Koffie, pepermunt, chocolade, koolzuurhoudende dranken, sterk gekruid eten en vet voedsel kunnen klachten veroorzaken. Als deze voedingsmiddelen problemen veroorzaken, kunt u deze beter niet gebruiken.
  • Stop met roken. Roken irriteert het maagslijmvlies en kan het sluitspiertje tussen de maag en slokdarm verslappen.
  • Wees matig met alcohol omdat dit het slijmvlies in slokdarm en maag irriteert.
  • Probeer stress zoveel mogelijk te vermijden en zorg voor voldoende ontspanning, bijvoorbeeld door sporten en andere lichaamsbeweging. Bij spanning en stress maakt je lichaam meer maagzuur aan. Ook kan het de knijpbeweging van de maag vertragen of onregelmatiger worden.

De volgende voedingsadviezen kunnen klachten bij een vertraagde maaglediging verminderen:

  • Verdeel uw maaltijden over de dag. Gebruik liever meerdere, kleine maaltijden, in plaats van drie grote maaltijden per dag.
  • Eet rustig en kauw uw voedsel goed.
  • Ga na het eten niet liggen. Blijf minimaal dertig minuten rechtop zitten of maak een wandeling na de maaltijd.
  • Vermijd vet- en vezelrijk eten. Vet en vezels kunnen de maagontlediging remmen. Kies voor halfvolle en magere melkproducten, mager vlees en magere vleeswaren, 20+ of 30+ kaas. Vermijd rauwkost, noten, muesli en gefrituurde gerechten.
  • Vaste voedingsmiddelen blijven langer in de maag dan vloeibare voedingsmiddelen. Als uw klachten toenemen zodra u vaste voedingsmiddelen gebruikt, kunt u deze beter geheel of gedeeltelijk vervangen door vloeibare voedingsmiddelen, zoals soep.
  • Als de warme maaltijd ’s avonds meer klachten geeft, kunt u deze maaltijd wellicht naar de middag verplaatsen.

Bij de apotheek en drogist zijn diverse zelfzorgmiddelen te koop die maagklachten mogelijk kunnen verminderen. Bij kortdurende en niet zulke ernstige klachten kunt u deze middelen proberen. Wanneer de klachten echter aanhouden is het altijd verstandig om naar de huisarts te gaan.

Synoniemen

  • Aspecifieke maagklachten
  • Overgevoelige maag
  • Functionele dyspepsie

Schrijf u in voor de nieuwsbrief