Wat is het?

Pernicieuze anemie (Vitamine B12-tekort door auto-immuun gastritis) is een bepaald soort bloedarmoede die kan ontstaan als gevolg van een auto-immuun gastritis. Dit is een aandoening waarbij de slijmvlieslaag in de maag blijvend beschadigd kan zijn.

Auto-immuun gastritis

Auto-immuun gastritis is een aandoening waarbij het afweersysteem de eigen cellen in de maag ‘aanvalt’. De slijmvlieslaag aan de binnenkant van de mag raakt daardoor blijvend beschadigd. Hierdoor kan een pernicieuze anemie ontstaan. Pernicieuze anemie is dus geen op zichzelf staande aandoening. Het komt alleen voor als gevolg van een auto-immuun gastritis.

Bij pernicieuze anemie is er sprake van een vitamine B12 tekort. Dit kan op den duur (blijvende) klachten veroorzaken.

Auto-immuun gastritis wordt ook wel type-A-gastritis genoemd. Lees hier meer informatie over chronische maagslijmontsteking.

De maag

De maag is een belangrijk onderdeel van ons spijsverteringskanaal. De binnenkant van de maag is bedekt met een dikke slijmvlieslaag. Klieren in het maagslijmvlies produceren maagsap. Maagsap bevat onder andere zoutzuur en spijsverteringsenzymen. Het zoutzuur doodt vele bacteriën die we met ons voedsel binnenkrijgen.

Daarnaast activeert het zoutzuur de spijsverteringsenzymen. Onder de slijmvlieslaag zit een laag met zenuwen en bloedvaten. De buitenkant van de maag bestaat uit een dikke spierlaag. Deze spieren zorgen ervoor dat voedsel wordt fijngemalen en vermengd met maagsap.

Oorzaak van pernicieuze anemie

Pernicieuze anemie ontstaat als gevolg van auto-immuun gastritis. Auto-immuun gastritis is een auto-immuunziekte waarbij het lichaam antistoffen aanmaakt tegen het eigen maagslijmvlies. Het lichaam valt als het ware het eigen maagslijmvlies aan waardoor een blijvende ontsteking van het maagslijmvlies ontstaat. Dit wordt ook wel een chronische gastritis genoemd. Het maagslijmvlies kan op den duur blijvend veranderen en veel dunner worden. Dit wordt atrofische gastritis genoemd. Atrofie is het verkleinen of verschrompelen van weefsel.

Atrofische gastritis
Bij atrofische gastritis zijn de klierbuizen in het maagslijmvlies die maagsap produceren sterk in aantal en lengte verminderd. 

Hierdoor wordt er veel minder maagsap geproduceerd dan normaal. In maagsap zit behalve zoutzuur en spijsverteringsenzymen ook het stofje ‘intrinsic facor.’ Dit stofje is noodzakelijk voor de opname van vitamine B12 uit ons voedsel verderop in het spijsverteringskanaal. Wanneer vitamine B12 niet opgenomen kan worden, ontstaat op termijn een tekort aan deze vitamine. Een vitamine B12 tekort kan na verloop van tijd veel lichamelijk klachten veroorzaken.

Een vitamine B12 tekort kan veel verschillende oorzaken hebben. We spreken alleen van pernicieuze anemie als het tekort veroorzaakt wordt door auto-immuun gastritis. In alle andere gevallen spreken we van een vitamine B12 tekort en niet van pernicieuze anemie. Meer informatie over een vitamine B12 tekort kun je hier vinden.

Hoe herken ik het?

Meest voorkomende klachten en symptomen bij pernicieuze anemie

Doordat het lichaam beschikt over grote reservehoeveelheden vitamine B12, duurt het een aantal jaren voordat een vitamine B12 tekort ontstaat.

De eerste klachten die optreden bij pernicieuze anemie komen overeen met klachten bij de ‘normale’ en meest gangbare vormen van bloedarmoede:

Sommige mensen krijgen last van:

Op den duur heeft een vitamine B12 tekort neurologische gevolgen omdat het zenuwstelsel wordt aangetast. Patiënten klagen over tintelingen en een dof gevoel in handen en voeten. Dit kan overgaan in een zwaar gevoel en moeilijkheden met lopen. Ook kunnen er coördinatieproblemen en psychische stoornissen optreden.

Hoe gaat het verder?

Diagnose van pernicieuze anemie

De diagnose ‘pernicieuze anemie’ kan alleen gesteld worden als je auto-immuun gastritis hebt. In andere gevallen wordt een vitamine B12 tekort namelijk geen pernicieuze anemie genoemd.

De diagnose auto-immuun gastritis

De diagnose ‘auto-immuun gastritis’ wordt meestal gesteld door een combinatie van de volgende onderzoeken:

  • Bloedonderzoek naar antistoffen tegen intrinsic factor.
    Wanneer deze antistoffen in het bloed aangetoond worden, wijst dat op auto-immuun gastritis. Bij bloedonderzoek kan de arts ook het vitamine B12 gehalte bepalen.
  • Kijkonderzoek van de maag (gastroscopie).
    Een gastroscopie gebeurt door middel van een endoscoop. Dit is een flexibele slang met daarop een lampje en een kleine videocamera. De arts brengt de endoscoop via de mond en slokdarm in de maag.  De arts kan zo de binnenkant van de maag goed bekijken. Wanneer de slijmvlieslaag in de maag veel dunner is dan normaal wijst dat op atrofische gastritis. Tijdens een gastroscopie kan de arts hapjes weefsel (biopten) van het maagslijmvlies nemen. Deze biopten worden onder de microscoop onderzocht. Meestal kan vervolgens de diagnose gesteld worden.

Behandeling van pernicieuze anemie

De behandeling bij pernicieuze anemie bestaat uit vitamine B12 injecties. Vitamine B12 wordt dan in de (bil)spieren gespoten en zo in de bloedbaan opgenomen. 

Het slikken van voedingssupplementen met vitamine B12 is bij pernicieuze anemie niet voldoende. Ook de extra ingenomen vitamine B12 kan niet opgenomen worden, vanwege het gebrek aan intrinsic factor. 

Colofon

Deze informatie is geschreven door de Maag Lever Darm Stichting.

In samenwerking met:
Drs. Jeroen Jansen, MDL-arts
Dr. Alfons Geraedts, MDL-arts
Dr. Rob Ouwendijk, MDL-arts
Dr. Mark  van Berge Henegouwen, GI-chirurg
Dr. Christianne Buskens, GI-chirurg
Joan Rentzing, diëtiste en voedingsdeskundige

Laatst herzien:
2013

Heeft deze informatie je geholpen?

Het is belangrijk iedereen zo goed mogelijk te informeren over spijsverteringsziekten. Daarvoor zijn we afhankelijk van giften. Steun ons met een éénmalige bijdrage.

ik geef €10
Doneer