Toekenningen onderzoek diagnostiek 2017

12 januari 2018

In 2017 krijgen verschillende artsen en onderzoekers een subsidie van de Maag Lever Darm Stichting. Hiermee kunnen zij belangrijke onderzoeken starten. Dit jaar krijgen twee categorieën onderzoeken subsidie: onderzoeken naar verschillende soorten spijsverteringskanker en onderzoeken naar het stellen van een juiste en snellere diagnose bij spijsverteringsziekten. De subsidies naar onderzoeken op het gebied van diagnostiek gaan dit jaar naar de volgende vijf onderzoeken:

Prof. Marc Besselink en zijn team (AMC Amsterdam/Pancreatitis Werkgroep Nederland)

Prof. Marc Besselink, Dr. Jeanin van Hooft en Devica Umans maken deel uit van de Pancreatitis Werkgroep Nederland. Zij gaan onderzoeken of een inwendige echo in staat is om een oorzaak van acute alvleesklierontsteking te vinden, bij patiënten waarbij tijdens ziekenhuisopname geen oorzaak gevonden is. Soms worden dan alsnog galstenen aangetroffen, maar ook kunnen andere oorzaken zoals tumoren gevonden worden.

Meer over het onderzoek

Bij acute alvleesklierontsteking wordt in 25% van de gevallen in eerste instantie geen oorzaak gevonden. In 75% van de gevallen zijn galstenen of alcoholgebruik de oorzaak. Het is belangrijk om te weten wat de oorzaak is van een alvleesklierontsteking om een nieuwe, potentieel levensbedreigende, aanval te kunnen voorkomen. Als de patiënt bijvoorbeeld galstenen blijkt te hebben, dan kunnen deze verwijderd worden door een galblaasoperatie.

Op dit moment blijkt een reguliere echo van de buik niet alle oorzaken te kunnen zien. Een endoscopische echo, die via de mond gaat, moet een betere diagnose opleveren. Hierdoor zou de oorzaak van (terugkerende) alvleesklierontstekingen beter opgespoord en opgelost kunnen worden. Het onderzoek wordt gedaan door de Pancreatitis Werkgroep Nederland. Dit is een landelijke werkgroep waarin alle grote ziekenhuizen in Nederland samenwerken en samen onderzoek doen. Het onderzoek duurt twee jaar en er zullen 150 patiënten aan meedoen.

Onderzoeker Kaatje Lenaerts en haar team van het Maastricht UMC+

Onderzoeker Dr. Kaatje Lenaerts en chirurg Dr. Tim Lubbers van het Maastricht UMC+ werken de komende twee jaar samen met collega’s uit verschillende academische centra in Nederland, Duitsland en België aan een onderzoek. Dit onderzoek heeft  als doel de diagnose van darmischemie, een ernstige doorbloedingsstoornis van de darm die kan leiden tot een darminfarct, beter en sneller te kunnen stellen. Dit doen ze door het bloed en de uitademingslucht van patiënten te onderzoeken. In het bloed wordt de diagnostische waarde van eerder geteste biomarkers gevalideerd. In de uitademingslucht wordt gezocht naar een specifiek patroon van vluchtige componenten die kenmerkend is voor darmischemie.

Meer over het onderzoek

De aanvoer van bloed naar de darm kan ernstig belemmerd worden door bijvoorbeeld een stolsel. Dit leidt tot een tekort aan voedingsstoffen en zuurstof in de darm (darmischemie), waardoor de darm kan afsterven (darminfarct). Darmischemie komt voor bij ongeveer 1% van de patiënten die op de spoedeisende hulp komen met acute buikpijn. Mensen met ernstige darmischemie moeten snel worden geopereerd, anders kan onherstelbare schade optreden of komen zij te overlijden.

Op dit moment moeten mensen soms té lang wachten op de juiste diagnose waardoor de behandeling te laat komt. Aan de andere kant worden mensen met acute buikpijn met verdenking op darmischemie soms onnodig geopereerd. Een operatie is erg zwaar voor deze mensen die al ziek zijn. Het is lastig darmischemie snel en nauwkeurig vast te stellen. Lenaerts: “Als we sneller weten of iemand wel of geen darmischemie heeft, kunnen we sneller de juiste behandeling geven.” Lenaerts gaat het bloed en de uitademingslucht van patiënten met verdenking op darmischemie onderzoeken. Hiermee hoopt ze een patroon van stoffen te vinden. Met de uitkomsten hiervan wil ze een test ontwikkelen, waarmee artsen een snelle en betrouwbare diagnose kunnen stellen. Zo worden onnodige operaties voorkomen en meer levens gered.

Prof. Dr. Gerd Bouma (MDL VUmc) en prof. dr. Robert de Jonge (klinische chemie VUmc)

Prof. Dr. Gerd Bouma (MDL VUmc) en prof. dr. Robert de Jonge (klinische chemie VUmc) willen samen met hun team IBD-patiënten helpen. IBD staat voor chronische ontstekingsziekten van de darm, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Prof. Dr. Bouma wil met zijn team methodes ontwikkelen om met het al bestaande medicijn methotrexaat (MTX) een behandeling op maat te leveren voor de patiënt, zodat het middel vaker en effectiever kan worden ingezet.

Meer over het onderzoek

Ruim 80.000 Nederlanders hebben IBD. Zij hebben vaak levenslang medicijnen nodig. Voor veel IBD-patiënten is het vaak zoeken naar de juist werkende medicatie. Het onderzoeksteam wil nieuw licht schijnen op een reeds bestaand medicijn: methotrexaat (MTX). Dit is een goedkoop en effectief middel dat aan veel patiënten met reuma wordt gegeven en ook wel gebruikt wordt bij de behandeling van de ziekte van Crohn. Het wordt echter maar bij relatief weinig patiënten gegeven. Prof. Bouma wil met zijn team methodes ontwikkelen om met MTX een behandeling op maat te kunnen leveren voor de individuele patiënt. Het doel is om een optimale dosis per patiënt te bepalen. Daarnaast willen zij een model ontwikkelen waarmee voorafgaand aan de behandeling voorspeld kan worden of een patiënt goed op het MTX zal reageren. Mogelijk kan hierdoor dit middel bij meer patiënten effectief worden ingezet. Het onderzoek is een samenwerking tussen VUmc en UMC Utrecht

Professor Dr. Ernst Kuipers (Erasmus MC) 

Maagkanker is wereldwijd de meest voorkomende kankersoort aan het maagdarmstelsel. De prognose van patiënten met maagkanker is de laatste 25 jaar nauwelijks verbeterd. Deels komt dit doordat de diagnose vaak pas in een laat stadium wordt gesteld, wanneer de ziekte zich vaak al  verspreid heeft. Prof. Dr. Ernst Kuipers (Erasmus MC) wil met zijn onderzoek maagkanker in een eerder stadium opsporen, om zo het hoge sterftecijfer van deze ziekte terug te dringen. Specifiek wil Kuipers patiënten met een blijvende beschadiging van de maag tijdig ontdekken en blijven controleren volgens een nieuwe methode.

Meer over het onderzoek

Bij ruim 90% van de gevallen ontstaat maagkanker ten gevolge van besmetting met de zogeheten Helicobacter bacterie; een bacterie die zo’n 25 tot 30% van de Nederlandse bevolking met zich meedraagt. Meestal is dit onschuldig en leidt dat niet tot klachten. Echter, alle geïnfecteerde mensen ontwikkelen hierdoor een chronische ontsteking van de maag (chronische gastritis). Deze chronische ontsteking veroorzaakt een verhoogd risico op maagkanker, met name wanneer er blijvende beschadiging van het maagslijmvlies optreedt. Het onderzoeksteam wil deze risicogroep – patiënten met blijvende beschadiging – tijdig ontdekken en blijven controleren volgens een nieuwe methode. Namelijk door nog gerichter biopten (hapjes weefsel uit de maag) af te nemen bij deze patiënten. Zo kan de eventuele ontwikkeling van maagkanker vroegtijdig worden ontdekt. En dat is van levensbelang, want hoe eerder maagkanker wordt opgespoord, hoe beter de ziekte te behandelen is.

Prof. Dr. Ulrich Beuers (AMC Amsterdam)

Professor Dr. Ulrich Beuers doet al negen jaar onderzoek naar patiënten met een verhoogd IgG4-eiwit in het bloed. De IgG4-gerelateerde ziekte is een ontstekingsziekte die veel organen kan betreffen, maar die vooral de galwegen en alvleesklier aantast. De ontstekingsziekte lijkt in uitingsvorm en bloedwaarden op een kwaadaardige tumor, maar is het niet. Prof. Dr. Beuers en de IgG4-werkgroep in het AMC willen met een bloedtest sneller het onderscheid tussen ontsteking en tumor kunnen opsporen.

Meer over het onderzoek

De patiënten die bij Prof. Dr. Beuers op het spreekuur komen en de IgG4-gerelateerde ontstekingsziekte hebben, lijken qua beeldvorming en bij routine bloedonderzoek vaak in eerste instantie kanker aan galwegen of de alvleesklier te hebben. Dit is echter niet het geval. Ze hebben een ontstekingsziekte die zeer goed te behandelen is. In 1 op de 3 gevallen wordt de patiënt geopereerd waarbij delen van lever, galwegen en/of  alvleesklier onnodig worden weggehaald.

De IgG4-werkgroep in het AMC heeft de afgelopen jaren een diagnostische bloedtest ontwikkeld die de ontsteking kan onderscheiden van een kwaadaardige tumor. In dit onderzoek willen Beuers en collegae met deze bloedtest patiënten testen met verdenking van een kwaadaardige tumor van de galwegen. “Als de test positief is, dan willen we de patiënt niet direct laten opereren, als er geen bewijs is van een kwaadaardige tumor. We willen eerst twee weken lang behandelen met prednisolon (een ontstekingsremmer) en kijken of de tumor of ontsteking kleiner wordt”, aldus Beuers. Patiënten met de IgG4-gerelateerde ziekte reageren heel snel goed op deze medicatie; de ‘tumor’ slinkt. Patiënten die daadwerkelijk een kwaadaardige tumor hebben, reageren niet op de prednisolon. Met dit onderzoek hoopt Beuers 10 van de 500 mensen (2%) per jaar onnodige operaties of chemotherapieën te kunnen besparen.

Hoe vond de selectie van de onderzoeken plaats?

De aanmelding voor onderzoeken stond de eerste maanden van 2017 open. Voor de onderzoeken naar het stellen van een juiste en snellere diagnose kwamen dit jaar 26 korte voorstellen binnen. Hiervan mochten 10 arts-onderzoekers een uitgebreid projectvoorstel indienen.

Deze 10 voorstellen zijn beoordeeld door ervaringsdeskundigen, buitenlandse experts en uiteindelijk ook door de Wetenschappelijke Adviescommissie van de MLDS. Hierin zitten deskundigen uit het medische veld op gebied van maag-, lever- en darmziekten. De hierboven genoemde 5 onderzoeken zijn als beste uit de bus gekomen en gaan binnen nu en een jaar van start. De komende maanden kun je het verloop van deze onderzoeken volgen op www.mlds.nl/wetenschappelijkonderzoek  

De Maag Lever Darm Stichting (MLDS) zet zich al 35 jaar in om maag-, darm- en leverziekten te voorkomen, te bestrijden en de gevolgen ervan te verminderen. Dit gebeurt onder andere samen met artsen en onderzoekers in binnen- en buitenland. Het stimuleren van een gezonde leefstijl en het mogelijk maken van vroege opsporing van spijsverteringsziekten spelen hierbij een belangrijke rol. De MLDS maakt daarom wetenschappelijk onderzoek mogelijk. Hierdoor kunnen artsen en onderzoekers met hun bijzondere en vernieuwende onderzoeken levens redden en bijdragen aan het doel van de MLDS: een gezonde buik voor iedereen. Voor dit onderzoek is geld nodig. De MLDS steunt deze onderzoeken met subsidie uit donateursgeld.

Meer onderzoek mogelijk maken

Doneer