Preventie en vroege opsporing

Oorzaak

Er zijn meerdere factoren die een rol spelen bij het ontstaan van darmkanker. Bij een kleine groep is er een erfelijke aanleg voor darmkanker. In die families komt darmkanker veel vaker voor dan in andere families. Daarnaast spelen omgevingsfactoren bij het ontstaan van alle vormen van darmkanker een grote rol. Met omgevingsfactoren bedoelen we onder andere ons voedingspatroon en onze leefstijl.

Poliepen
Darmkanker ontstaat uit poliepen. Een poliep is een goedaardige voorloper van darmkanker, een soort ‘pukkel’ die op den duur kan uitgroeien tot een kwaadaardig gezwel. Poliepen in de dikke darm komen vaak voor. De meeste mensen die poliepen hebben, weten dit niet omdat ze meestal geen klachten geven.

Naar schatting heeft zeker 20 procent van alle mensen boven de vijftig jaar poliepen in de darm. Poliepen kunnen variëren in grootte en vorm: van een speldenknop tot een poliep van enkele centimeters groot en van een platte vorm tot een paddenstoelvorm. Ook zijn er verschillende typen poliepen.

De meeste poliepen in de dikke darm zijn goedaardig en blijven dit ook. Naar schatting 1 op de 20 poliepen groeit uit tot darmkanker en dit proces kan wel 10 tot 15 jaar in beslag nemen.

Aan de buitenkant van een poliep is niet altijd te zien welk type het is en of de poliep nog goedaardig is. Dit blijkt pas nadat het weefsel van de poliep is onderzocht onder een microscoop. Omdat poliepen kunnen uitgroeien tot darmkanker worden in principe alle poliepen verwijderd die bij een darmonderzoek worden gevonden.

Voor meer informatie zie de brochure Poliepen in de dikke darm van de Maag Lever Darm Stichting.

Er zijn al veel stappen gezet in de verbetering van de opsporing én behandeling van darmkanker.

Ontstaan van kanker uit poliep

Risicofactoren

Sommige factoren vergroten de kans op darmkanker, we noemen dit ook wel risicofactoren. In veel gevallen is nog aanvullend onderzoek nodig om vast te stellen wat die invloed precies is. De risicofactoren voor darmkanker zijn onderverdeeld in twee groepen: beïnvloedbare en niet-beïnvloedbare risicofactoren. Aan de niet-beïnvloedbare factoren kunt u zelf niks doen. Op de beïnvloedbare risicofactoren kunt u extra alert zijn en zo de kans op darmkanker verkleinen. Toch is het ook dan nog steeds mogelijk om darmkanker te krijgen.

Niet beïnvloedbare risicofactoren

Beïnvloedbare risicofactoren

Een gezonde leefstijl kan darmkanker helpen voorkomen. U leest hier hoe u uw buik gezond kunt houden.

risicofactoren

Verklein uw kans op darmkanker!

  • Beweeg voldoende, minimaal een half uur per dag
  • Zorg voor een gezond lichaamsgewicht
  • Eet gezond en gevarieerd
  • Eet minder zout en gezouten voedsel
  • Vermijd het eten van grote hoeveelheden voorbewerkt vlees, zoals vleeswaren en worst
  • Wees matig met het eten van rood vlees (rundvlees, varkensvlees, lamsvlees en geitenvlees)
  • Eet minder calorierijk voedsel en drink weinig suikerrijke dranken
  • Eet voldoende groente, fruit, volkoren producten en peulvruchten
  • Stop met roken
  • Wees matig met alcohol
  • Wees alert op klachten die kunnen wijzen op darmkanker

Bron: WCRF

Bevolkingsonderzoek

In Nederland wordt een landelijk bevolkingsonderzoek naar darmkanker uitgevoerd. Nederlanders tussen de 55 en 75 jaar krijgen elke twee jaar een oproep om ontlasting in te leveren. Deze ontlasting wordt gecontroleerd op bloedsporen. Bloedsporen kunnen mogelijk wijzen op darmkanker, maar kunnen ook een andere oorzaak hebben. Zijn er bloedsporen in uw ontlasting gevonden, dan wordt u verder onderzoek naar de oorzaak van de bloedsporen aangeboden. Een kijkonderzoek van de dikke darm (coloscopie) is dan de volgende stap.

Waarom is het bevolkingsonderzoek ingevoerd?
Darmkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker. 

Darmkanker is de meest voorkomende vorm van kanker. In Nederland kregen in 2015 15.550 mensen darmkanker en overleden er 5.200 mensen aan deze ziekte. Hiermee staat darmkanker op de tweede plaats van kankersoorten waaraan mensen in Nederland overlijden. Darmkanker geeft vaak pas in een laat stadium klachten. Met het bevolkingsonderzoek kan darmkanker in een vroeg stadium worden ontdekt. Hoe eerder darmkanker wordt ontdekt, hoe beter de behandelingsmogelijkheden zijn. Dat is de reden om dit bevolkingsonderzoek naar darmkanker te starten. Volgens berekeningen van het RIVM kunnen op den duur 2.400 sterfgevallen per jaar worden voorkomen door het bevolkingsonderzoek.

Meer informatie over het bevolkingsonderzoek

Erfelijke en familiaire darmkanker

Darmkanker kan erfelijk zijn, maar deze erfelijke vormen van darmkanker zijn zeldzaam. Ongeveer 5% van de gevallen van darmkanker is erfelijk. De darmkanker wordt dan veroorzaakt door een verandering in het erfelijk materiaal, ook wel een mutatie genoemd. Bij erfelijke darmkanker is er 50% kans dat deze mutatie wordt doorgegeven van ouder aan kind. Niet iedereen met een erfelijke aanleg voor darmkanker krijgt ook darmkanker, maar het risico is wel sterk verhoogd. De meest voorkomende vorm van een erfelijke aanleg voor darmkanker is het Lynch syndroom, gevolgd door familiaire adenomateuze polyposis (FAP).

Bij 10 tot 15% van de mensen met darmkanker is er sprake van familiaire darmkanker. In hun familie komt darmkanker vaker voor, soms ook op relatief jonge leeftijd. In deze families wordt echter geen afwijking in het DNA gevonden. Dit kan komen doordat nog niet precies bekend is waar in het DNA naar een afwijking moet worden gezocht. Er lijkt bij familiaire darmkanker ook een link met omgevingsfactoren te zijn. De familiaire aanleg komt dan alleen tot uiting bij bepaalde omgevingsfactoren. Omgevingsfactoren zijn bijvoorbeeld leefstijl, voeding en zonlicht. Bij familiaire darmkanker is het risico om darmkanker te ontwikkelen 10% of hoger, afhankelijk van hoeveel familieleden darmkanker hebben en de leeftijd waarop hun diagnose werd gesteld.

Lees hier meer over erfelijkheid, DNA, genen en chromosomen.

infographic_rgb_los.ai 5-2

Wanneer kan darmkanker erfelijk zijn?

  •  Als er tenminste drie familieleden, in twee opeenvolgende generaties, darmkanker hebben (gehad). Minstens één van hen is een eerstegraads familielid. Dat zijn vader, moeder, broer, zus of kind
  • Als er behalve darmkanker ook baarmoederkanker in de familie voorkomt
  • Als darmkanker (en/of baarmoederkanker) wordt vastgesteld voor het 50e levensjaar, bij u of bij een eerstegraads familielid
  • Als een goedaardige darmpoliep wordt ontdekt bij iemand jonger dan 40 jaar
  • Als er sprake is van tientallen poliepen in de dikke darm en/of als er poliepen in de maag en dunne darm worden gevonden (specifiek voor FAP)

    Hoe meer van bovenstaande kenmerken voorkomen binnen één familie, hoe groter de kans dat er sprake is van een erfelijke vorm van darmkanker.

Erfelijkheidsonderzoek

Als er in uw familie een erfelijke vorm van darmkanker voorkomt, of als uw arts vermoedt dat uw darmkanker erfelijk kan zijn, wordt u doorverwezen naar een klinisch geneticus voor erfelijkheidsonderzoek. Een klinisch geneticus is een arts die gespecialiseerd is in erfelijkheid. Deze zal indien nodig medische gegevens van uzelf of uw familieleden opvragen, bewaard gebleven tumorweefsel onderzoeken en eventueel DNA-onderzoek doen. DNA-onderzoek wordt ook wel genetisch onderzoek, een DNA test, of DNA diagnostiek genoemd.

Gespecialiseerde centra
In Nederland hebben de academische ziekenhuizen en het Antoni van Leeuwenhoek een polikliniek voor mensen met een (mogelijk) erfelijke ziekte. In deze ‘klinisch genetische centra’ of ‘poliklinieken erfelijke tumoren’, werken artsen, psychologen en maatschappelijk werkers die gespecialiseerd zijn in erfelijkheid.

Lees hier meer over erfelijkheidsonderzoek en waar u terecht kunt.

Familiecheck

Vaak weten mensen niet dat erfelijke darmkanker in hun familie voorkomt. Met de Familiecheck komt u er in 3 stappen achter of in uw familie mogelijk sprake is van erfelijke darmkanker. De Familiecheck werd ontwikkeld door de Maag Lever Darm Stichting en het Radboud medisch centrum.

stap 2 familiecheck

Een ervaringsverhaal over erfelijke darmkanker

Heleen kreeg de diagnose Erfelijke darmkanker. Lees hier het verhaal van Heleen.

Als ik 15 jaar eerder was geboren, dan had ik deze ziekte niet overleefd.

heleen-erfelijke-darmkanker-opzij

Advies en informatie over erfelijke (darm)kanker

Als er erfelijke darmkanker bij uzelf of in uw familie wordt vastgesteld, brengt dit nogal wat vragen en emoties met zich mee. Voor u zelf, maar ook voor uw familieleden. U staat er dan gelukkig niet alleen voor. Onderstaande organisaties staan mensen met een erfelijke vorm van kanker bij en geven advies. Patiëntenverenigingen organiseren daarnaast ook bijeenkomsten en andere vormen van lotgenotencontact.

Stichting Lynch Polyposis (Patiëntenvereniging voor mensen met erfelijke darmkanker)
www.lynch-polyposis.nl

Stichting Opsporing Erfelijke Tumoren (STOET) geeft voorlichting over erfelijke vormen van kanker
www.stoet.nl

KWF kankerbestrijding heeft een informatieve website over kanker in het algemeen en ook specifiek over darmkanker en erfelijke vormen daarvan.
www.kanker.nl

Expertisecentra voor de opsporing, controle en behandeling van Lynch, FAP en MAP
www.orphanet.nl

Het Erfocentrum (Nationaal informatiecentrum erfelijkheid) heeft veel voorlichtingsmateriaal over erfelijkheid. Bijvoorbeeld specials over Hoe vertel ik het mijn familie’ en Erfelijkheid en verzekeren
www.erfelijkheid.nl
  /  www.erfocentrum.nl

Wat wij doen tegen erfelijke darmkanker

De Maag Lever Darm Stichting zet zich in om erfelijke darmkanker te voorkomen, te bestrijden en de gevolgen ervan voor patiënten te verminderen.

Verbetering vroegtijdige opsporing
Donateurs van de Maag Lever Darm Stichting maakten mede een onderzoek mogelijk van Prof. dr. Dekker naar erfelijke darmkanker ‘Family Matters’. Daarbij kijken de onderzoekers naar de mogelijkheid om binnen het bevolkingsonderzoek meer mensen met erfelijke darmkanker op te sporen, zodat zij tijdig de juiste behandeling krijgen.

Bekijk de video hierboven over erfelijke darmkanker van professor Nicoline Hoogerbrugge.

Schrijf u in voor de nieuwsbrief

Naar boven